Muiderslot

Het Muiderslot

HVM vaartochten verzorgt vaartochten richting het Muiderslot.

Informatie overgenomen uit   "Mathieu in Wonderland".

Het Muiderslot is een vierkant waterkasteel. Het staat bij de stad Muiden (Noord-Holland), op de plek waar de Vecht uitmondt in het IJsselmeer.

Het kasteel heeft een grondplan van 32 bij 35 meter, met op de hoeken vier uitspringende ronde torens, en halverwege één van de zijden een rechthoekige poorttoren. Binnen de muren staan twee woonvleugels, gebouwd tegen de weermuur.

De stichting van het kasteel

Het Muiderslot werd gebouwd op de rand van het oude Amstelland, in wat vroeger een grensgebied was tussen het graafschap Holland en het bisdom Utrecht. Maar wanneer en door wie werd het gebouwd?

Vaak is geschreven dat het kasteel door graaf Floris V van Holland rond 1285 zou zijn gesticht, maar dat is erg onzeker. Volgens de nieuwste inzichten moet het kasteel al vóór 1285 zijn gesticht, toen Muiden nog in handen was van de heren van Amstel (leenmannen van de bisschop van Utrecht).

Plattegrond: A. van Pernis
Volgens de overlevering zou graaf Floris V tijdens zijn gevangenschap in de westelijke toren hebben vastgezeten (linksboven).

Het kasteel bestond toen al uit een stenen ringmuur met vier hoektorens, maar binnen de muren stonden enkel houten bouwsels.
In 1285 kocht graaf Floris het kasteel van de bisschop van Utrecht, waarna de graaf de noordelijke
stenen woonvleugel liet optrekken. Het kasteel werd niet bewoond door de graaf zelf, maar werd toevertrouwd aan een slotvoogd.

De samenzwering tegen de Hollandse graaf (1296)

Graaf Floris V gebruikte het Muiderslot als tolburcht om zo de Utrechtse handel over de Vecht te beheersen. Dit was één van de vele slinkse middelen die de graaf inzette om zijn macht in het Sticht (bisdom Utrecht) te vergroten, ten koste van de bisschop aldaar!

Om de onbetwiste meester in het Sticht te worden had graaf Floris ook een aantal Stichtse edelen aangevallen en van hun macht beroofd.
Bovendien had de graaf een verbond gesloten met Frankrijk, waarmee hij zijn eerdere bondgenoot de Engelse koning Edward I verraadde. Dit alles leidde tot een samenzwering tegen de graaf...

Tijdens een jachtpartij werd de graaf door de wraakzuchtig geworden Stichtse edelen overrompeld. Hij werd meegenomen en opgesloten op het Muiderslot om vandaar naar Engeland te worden overgebracht. Maar de gevangenneming van de graaf was uitgelekt en het volk maakte zich op om het kasteel te belegeren om zijn geliefde graaf te bevrijden.


Het kasteel vanuit het noordwesten.

De samenzweerders besloten om Floris naar een ander kasteel over te brengen: kasteel Cronenburg, dat ook aan de Vecht lag. Floris werd op een paard gezet met de handen op de rug gebonden. Terwijl de edelen en hun gevangene onderweg waren, stuitten zij op een groep Gooilanders uit Naarden die de graaf kwamen bevrijden. De paniek sloeg toe en de edelen besloten om de graaf te vermoorden.

De edelen wisten kasteel Cronenburg te bereiken, en een aantal van hen ontkwam vandaar. Later werd dat kasteel belegerd en de enige moordenaar die nog niet gevlucht was – Gerard van Velsen – werd gevangen genomen en ter dood gebracht.

De bisschop van Utrecht

De bisschop van Utrecht, Willem van Mechelen, vond dat het tijd werd om zich meester te maken van Muiden en zijn kasteel. In 1297 kwam hij het Muiderslot belegeren. Het kasteel werd verdedigd door maar een paar soldaten: deze moesten het kasteel overgeven.

Bij de belegering van het slot had de bisschop van Utrecht zware blijden (katapulten) ingezet, zodat het kasteel mogelijk werd beschadigd. Maar in tegenstelling tot wat vaak geschreven wordt, liet de bisschop van Utrecht het pas veroverde Muiderslot waarschijnlijk niet afbreken. Daar was het Muiderslot te kostbaar voor: nu de bisschop Muiden en zijn kasteel in handen had, garandeerde het kasteel hem een vrije vaart door de Vecht van en naar Utrecht.

Rond 1301 kwam de bisschop van Utrecht te overlijden. Guy, de broer van de nieuwe graaf Jan II van Holland (de neef van Floris V), werd op zijn beurt bisschop van Utrecht.

In 1317, na het overlijden van bisschop Guy, kwam Amstelland weer in handen van de graaf van Holland.


De poorttoren en de zuidelijke toren vanuit de weergang.

Oorlog

In 1355 kwam er oorlog tussen Holland en Utrecht. Muiden werd daarbij door de toenmalige bisschop van Utrecht Jan van Arkel veroverd en in brand gestoken. In 1356 sloeg de graaf van Holland terug en in hetzelfde jaar volgde er een voor Holland gunstig vredesverdrag.

Het is niet bekend of het kasteel onder de oorlogshandelingen van 1355 geleden heeft, maar tussen 1373 en 1386 liet hertog Albrecht van Beieren, graaf van Holland, vele werkzaamheden aan het kasteel uitvoeren. De noordwestelijke woonvleugel werd wegens bouwvalligheid afgebroken en werd opnieuw opgebouwd op zijn oude fundamenten. Daarnaast werd tegen de noordoostelijke muur een nieuwe vleugel gebouwd.

In de 15de eeuw, toen Noord-Holland deel uitmaakte van het Bourgondische Rijk, kreeg het kasteel een bijzondere bewoner: Karel de Stoute (1433-1477) (zie afbeelding hiernaast). Tussen 1463 en 1465 verbleef hij regelmatig op het Muiderslot; zijn vader Filips III de Goede (1396-1467), hertog van Bourgondië, had hem wegens diepgaande meningsverschillen naar Holland verbannen.

Weer oorlog

In de 16de eeuw werd het Muiderslot een aantal keer belegerd. De eerste keer was in 1505, tijdens de 'Gelderse Oorlogen' die de hertog van Gelre voerde om zich te verzetten tegen de Bourgondiërs. Gelderse troepen namen het kasteel in en bezetten het. Na het sluiten van de Vrede van Kamerijk in december 1508 verlieten de Geldersen het kasteel.

Er vond weer een belegering plaats tijdens de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). De stad Muiden had in het begin van de oorlog net als Amsterdam de kant van de Spanjaarden gekozen. Het gevolg was dat het kasteel in 1576 aangevallen werd door troepen die het voor de prins van Oranje wilden veroveren. Het kasteel hield stand. Toch gingen het kasteel en de stad Muiden korte tijd later vrijwillig over naar de prins.

De Muiderkring

In 1609 werd de bekende dichter en toneelschrijver P.C. Hooft beëdigd als slotheer van Muiden. Het kasteel werd toen een ontmoetingspunt voor kunstenaars, schrijvers en geleerden. Toen P.C. Hooft in 1647 overleed, kwam daar een einde aan.

De laatste slotvoogd

In 1795, toen de Bataafse Republiek werd uitgeroepen, verloren alle ambtenaren hun baan. Ook de slotvoogd van het Muiderslot moest vertrekken. Het kasteel werd een staatsgevangenis. Ten tijde van Napoléon werd het een wapenarsenaal.

In 1825 was het kasteel zo bouwvallig geworden dat het voor afbraak te koop werd aangeboden. Echter verzette koning Willem I der Nederlanden (1772-1843) zich ertegen.

Het kasteel is eind 19de eeuw en halverwege de 20ste eeuw gerestaureerd.

Vandaag de dag

Het kasteel is te bezichtigen (tegen entree).

Het Muiderslot

Herengracht 1

Muiden