Pampus

Forteiland Pampus

HVM verzorgt vaartochten richting Pampus.
 
Pampus is een klein eiland aan de rand van het IJsselmeer. In vroeger eeuwen was het een beruchte ondiepte, omdat ze de toegang tot de Amsterdamse haven blokkeerde. In 1887 kreeg Pampus een militaire status. Er werd een fort op het eiland gebouwd. Nu is het eiland geliefd als dag recreatie en rondleidingen.

’Voor Pampus liggen’

Pampus is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van Amsterdam. We hebben zelfs een uitdrukking aan het eiland te danken. ‘Voor Pampus liggen’, dat wil zeggen uitgeteld zijn, op non-actief gesteld of ook stomdronken zijn en niet meer in staat om op eigen benen te staan. Pampus, foto Jacob Olie, 1890

In vroeger eeuwen lagen schepen letterlijk voor Pampus. Het IJselmeer - toen nog Zuiderzee -  was de enige toegang tot de Amsterdamse haven. In de middeleeuwen toen de schepen nog niet zo groot waren,  konden ze langs het eiland varen. In de 17e eeuw ten tijde van de VOC werden de zeeschepen steeds groter. Ze kregen meer diepgang en dreigden in het zand te blijven steken.

Scheepskameel

De lading van grote schepen werd daarom overgebracht op kleinere schepen. Soms moest er ook een scheepskameel aan te pas komen. Een scheepskameel bestond uit twee langwerpige drijvende gevaartes verbonden door een ketting. Hiertussen werd het schip ingeklemd en opgetild. Het geheel werd voortgetrokken door zeilsleepbootjes. Amsterdammer Meeuwes Meindertz deed deze uitvinding in 1690. 'De herberg Zeeburg aan het IJ'; man tuurt met kijker in de verte, waar Pampus en Durgerdam liggen. Tekening van Reinier Vinkeles, 1762

Als het niet lukte een schip over de zandbank heen te trekken, moest worden gewacht op hoogwater en gunstige wind. Middelgrote schepen lagen meestal een of twee weken voor Pampus, grote schepen soms wel zes maanden. Pas met de komst van het Noordzeekanaal in 1872 was de bereikbaarheid van de haven geen probleem meer.

Forteiland

In 1887 werd een fort op Pampus aangelegd en maakte het eiland deel uit van de Stelling van Amsterdam. Deze verdedigingslinie werd aangelegd uit bezorgdheid over de Frans-Duitse oorlog van 1870-71. Het gebied buiten de linie kon onder water worden gezet, waardoor de stad een onneembare vesting zou worden. Bouwtekening Fort Pampus, 1895

Fortwachter

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was een regiment van 200 soldaten op Pampus gelegerd. Nederland bleef neutraal. Het regiment vertrok. Er bleef alleen een fortwachter op het eiland achter. In de Tweede Wereldoorlog heeft de Stelling van Amsterdam geen militair strategische betekenis meer door de komst van vliegtuigen. In 1952 werd Fort Pampus opgeheven als vestingwerk. Op enkele proefschoten na is er nooit een schot gelost vanaf het eiland.

Piratenpuzzeltochten

In 1990 koopt Stichting Pampus het eiland voor 50.000 gulden van de Nederlandse staat. Doel is het eiland op te knappen en voor publiek toegankelijk te maken. Van april tot oktober is er dagelijkse een veerdienst tussen Muiden en Pampus. Er worden rondleidingen verzorgd en speciaal voor kinderen zijn er in de mei- en herfstvakantie piratenpuzzeltochten.

Weetje

Er zijn veel plannen gesmeed rond Pampus. Het opmerkelijkste plan kwam van het Rotterdamse architectenbureau Broek & Bakema in 1965. De Rotterdammers bedachten een  voorstad van Amsterdam voor circa 350.000 inwoners, beginnend bij Zeeburg en eindigend op Pampus. De wijk zou met het centrum worden verbonden door een 14-baans rijweg en een monorail met een  capaciteit van 40.000 mensen per uur.